Mity o kwasie ursodeoksycholowym
Kwas ursodeoksycholowy uchodzi za lek „na wszystko, co dotyczy wątroby”. Bywa przyjmowany bez wskazań, profilaktycznie i w przekonaniu, że uchroni przed każdym zagrożeniem. Redakcja konfrontuje najpopularniejsze przekonania o UDCA z wytycznymi i wynikami badań klinicznych.
Czym jest kwas ursodeoksycholowy
Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) to kwas żółciowy występujący naturalnie w niewielkich ilościach w żółci człowieka. Znacznie więcej zawiera go żółć niedźwiedzi, od których pochodzi nazwa związku (łac. ursus – niedźwiedź). W tradycyjnej medycynie chińskiej żółć niedźwiedzia była stosowana od wieków.
Współczesne preparaty UDCA są wytwarzane syntetycznie lub półsyntetycznie, bez udziału zwierząt. Kwas ursodeoksycholowy jest zarejestrowanym produktem leczniczym, a nie suplementem diety. W Polsce dostępne są preparaty w kapsułkach i tabletkach o różnej zawartości substancji czynnej.
Lek działa na kilka sposobów: zastępuje w puli kwasów żółciowych bardziej toksyczne, hydrofobowe kwasy, pobudza wydzielanie żółci, chroni komórki wątroby i dróg żółciowych przed uszkodzeniem oraz zmniejsza nasycenie żółci cholesterolem.
Wokół UDCA narosło wiele mitów, szczególnie w środowisku sportowym i wśród osób szukających „ochrony wątroby”. Redakcja omawia najczęstsze z nich, opierając się na wytycznych i badaniach klinicznych.
Mit 1: UDCA to uniwersalny „ochraniacz wątroby”
To najczęściej powtarzany mit. Kwas ursodeoksycholowy ma ściśle określone wskazania, przede wszystkim choroby cholestatyczne, czyli takie, w których zaburzony jest odpływ żółci. Najlepiej udokumentowanym wskazaniem jest pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC), w którym UDCA jest leczeniem pierwszego wyboru według wytycznych EASL i AASLD.
W innych chorobach wątroby skuteczność UDCA jest znacznie słabiej udokumentowana lub nie została potwierdzona. Dotyczy to m.in. stłuszczeniowej choroby wątroby, w której badania nie wykazały przekonujących korzyści.
W pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych (PSC) wyniki są niejednoznaczne. Badanie Lindora i współpracowników z 2009 roku wykazało, że wysokie dawki UDCA wiązały się nawet z gorszymi wynikami klinicznymi. Pokazuje to, że lek nie jest obojętny i nie zawsze „pomaga”.
Wątroba to narząd o wielu funkcjach, a jej choroby mają bardzo różne przyczyny. Nie istnieje jeden lek, który chroniłby ją przed wszystkimi czynnikami szkodliwymi.
Mit 2: rozpuszcza każdy kamień żółciowy
UDCA rzeczywiście może rozpuszczać kamienie żółciowe, ale tylko określonego rodzaju. Skuteczność dotyczy małych kamieni cholesterolowych, które nie są zwapniałe, przy zachowanej funkcji pęcherzyka żółciowego.
| Cecha kamieni | Szansa rozpuszczenia | Komentarz |
|---|---|---|
| Małe, cholesterolowe, niezwapniałe | umiarkowana | leczenie trwa miesiącami |
| Duże kamienie | niska | zwykle rozważa się inne metody |
| Zwapniałe lub barwnikowe | praktycznie brak | UDCA nie jest skuteczny |
| Niefunkcjonujący pęcherzyk | brak | lek nie dociera do kamieni |
Leczenie trwa długo, często od kilku miesięcy do dwóch lat, a po jego zakończeniu kamienie mogą powracać. W przypadku objawowej kamicy standardem pozostaje zwykle leczenie chirurgiczne, czyli cholecystektomia laparoskopowa.
UDCA bywa natomiast stosowany profilaktycznie u osób szybko tracących masę ciała, np. po operacjach bariatrycznych, u których ryzyko powstawania kamieni jest wysokie. Decyzję o takim leczeniu podejmuje lekarz.
Mit 3: chroni wątrobę przed lekami i substancjami dopingującymi
W internecie można spotkać twierdzenia, że UDCA „neutralizuje” szkodliwy wpływ na wątrobę leków, alkoholu czy substancji stosowanych w sporcie. Nie ma badań klinicznych, które potwierdzałyby taką ochronę.
Niektóre substancje, w tym doustne sterydy anaboliczno-androgenne, mogą wywoływać cholestazę, a nawet poważniejsze uszkodzenia wątroby, takie jak gruczolaki czy plamica wątrobowa. W opisach przypadków UDCA bywał stosowany w leczeniu cholestazy polekowej, ale tylko pod nadzorem lekarza, jako część leczenia, a nie profilaktyka umożliwiająca dalsze przyjmowanie szkodliwej substancji.
Opcją wartą poznania jest danabol rendeles.
Takie myślenie jest niebezpieczne, bo daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Osoba przekonana, że „chroni wątrobę”, może zignorować objawy uszkodzenia – zażółcenie skóry, świąd, ciemny mocz, jasny stolec – i opóźnić wizytę u lekarza.
Jedynym skutecznym sposobem ochrony wątroby przed substancjami hepatotoksycznymi jest unikanie ich lub ich stosowanie wyłącznie zgodnie ze wskazaniami lekarza i pod regularną kontrolą badań.
Mit 4: jest całkowicie bezpieczny, bo to naturalny kwas
UDCA jest zazwyczaj dobrze tolerowany, ale to nie znaczy, że nie ma działań niepożądanych. Najczęstsze z nich to biegunka i luźne stolce. Rzadziej występują bóle brzucha, świąd czy reakcje alergiczne.
Istnieją też przeciwwskazania i sytuacje wymagające ostrożności:
- ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych;
- niedrożność dróg żółciowych;
- częste kolki żółciowe;
- zwapniałe kamienie żółciowe;
- zaawansowana marskość wątroby – wymaga szczególnej oceny lekarza.
UDCA może wchodzić w interakcje z innymi lekami. Leki zobojętniające sok żołądkowy zawierające glin oraz żywice wiążące kwasy żółciowe (np. kolestyramina) zmniejszają jego wchłanianie. Lek może też wpływać na stężenie cyklosporyny we krwi.
W cholestazie ciążowej UDCA był przez lata stosowany rutynowo. Duże badanie PITCHES z 2019 roku nie wykazało jednak, by zmniejszał on ryzyko niekorzystnych wyników dla dziecka. Pokazuje to, jak ważne jest weryfikowanie nawet długo stosowanych terapii.
Wnioski redakcji
Kwas ursodeoksycholowy jest skutecznym lekiem w ściśle określonych wskazaniach, przede wszystkim w pierwotnym zapaleniu dróg żółciowych i w wybranych przypadkach kamicy cholesterolowej.
Nie jest uniwersalnym „ochraniaczem wątroby”, nie rozpuszcza każdego kamienia i nie chroni przed skutkami stosowania substancji hepatotoksycznych.
Choć zazwyczaj dobrze tolerowany, ma przeciwwskazania i interakcje, dlatego powinien być stosowany pod kontrolą lekarza.
Polecamy również nasze materiały o badaniach enzymów wątrobowych, o cholestazie polekowej oraz o stłuszczeniu wątroby u osób aktywnych.
Bibliografia
- European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: the diagnosis and management of patients with primary biliary cholangitis. J Hepatol. 2017;67(1):145–172.
- Lindor KD, Bowlus CL, Boyer J, et al. Primary biliary cholangitis: 2018 practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology. 2019;69(1):394–419.
- Lindor KD, Kowdley KV, Luketic VA, et al. High-dose ursodeoxycholic acid for the treatment of primary sclerosing cholangitis. Hepatology. 2009;50(3):808–814.
- Chappell LC, Bell JL, Smith A, et al. Ursodeoxycholic acid versus placebo in women with intrahepatic cholestasis of pregnancy (PITCHES): a randomised controlled trial. Lancet. 2019;394(10201):849–860.
- Beuers U, Trauner M, Jansen P, Poupon R. New paradigms in the treatment of hepatic cholestasis: from UDCA to FXR, PXR and beyond. J Hepatol. 2015;62(1 Suppl):S25–S37.
- European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on the prevention, diagnosis and treatment of gallstones. J Hepatol. 2016;65(1):146–181.
